Viện Hải dương học – Cánh cửa mở ra thế giới đại dương Việt Nam

Giữa thành phố biển Nha Trang, nơi biển xanh và đời sống du lịch hòa quyện trong nhịp sống sôi động, Viện Hải dương học Nha Trang là một điểm đến đặc biệt: vừa là cơ sở nghiên cứu khoa học biển có bề dày lịch sử hơn một thế kỷ, vừa là không gian tham quan – giáo dục hấp dẫn dành cho du khách, học sinh, sinh viên và những người yêu thiên nhiên biển đảo. Viện hiện tọa lạc tại số 01 đường Cầu Đá, phường Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Viện Hải dương học có tiền thân là Sở Hải dương học nghề cá Đông Dương, được thành lập ngày 14/9/1922. Đến năm 1930, cơ sở này được nâng cấp thành Viện Hải dương học Đông Dương. Ngay từ những năm đầu, Viện đã thực hiện nhiều chuyến khảo sát biển quan trọng, mở rộng phạm vi nghiên cứu tới Vịnh Thái Lan, Vịnh Bắc Bộ, Hoàng Sa, Trường Sa và nhiều vùng biển khác; riêng trước năm 1930 đã thực hiện khảo sát hệ thống trên 572 trạm, trong đó có các trạm cố định tại Cầu Đá và Hoàng Sa.

Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, từ Hải học viện Nha Trang, Viện Nghiên cứu biển đến Viện Hải dương học ngày nay, nơi đây đã trở thành một trung tâm nghiên cứu quan trọng về điều kiện tự nhiên, hệ sinh thái, nguồn lợi sinh vật, môi trường biển, địa chất – địa mạo biển và các vấn đề liên quan đến Biển Đông. Theo thông tin của Viện, các kết quả nghiên cứu trong suốt lịch sử phát triển đã cung cấp nhiều dẫn liệu khoa học cơ bản về hoàn lưu biển, chế độ gió mùa, địa hình đáy biển, địa chất thềm lục địa, hệ sinh thái biển, nguồn lợi sinh vật và các vấn đề thực tiễn phục vụ khai thác tài nguyên, bảo vệ môi trường và góp phần bảo vệ chủ quyền trên Biển Đông.

Trung tâm nghiên cứu biển hàng đầu tại Nha Trang

Không chỉ là một địa điểm tham quan, Viện Hải dương học trước hết là một cơ quan nghiên cứu khoa học. Viện có chức năng nghiên cứu cơ bản, điều tra cơ bản, phát triển công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao trong lĩnh vực hải dương học và các lĩnh vực liên quan. Hiện nay, Viện có 9 phòng chuyên môn, 2 phòng chức năng, 3 trạm quan trắc tại Nha Trang, Cần Giờ và Kiên Giang, cùng Bảo tàng Hải dương học; đội ngũ gồm 154 cán bộ, chuyên gia, trong đó có giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ, thạc sĩ, kỹ sư và cử nhân khoa học.

Điều đó cho thấy Viện Hải dương học là nơi kết hợp giữa nghiên cứu, quan trắc, bảo tồn, đào tạo và truyền thông khoa học. Những hoạt động nghiên cứu của Viện không chỉ phục vụ giới khoa học, mà còn có ý nghĩa thực tiễn đối với quản lý tài nguyên biển, bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế biển, giáo dục cộng đồng và nâng cao nhận thức về chủ quyền biển đảo Việt Nam.

Bảo tàng Hải dương học – nơi lưu giữ di sản biển lớn của Việt Nam

Điểm thu hút đông đảo du khách nhất trong khuôn viên Viện là Bảo tàng Hải dương học. Theo Viện Hải dương học, tiền thân của bảo tàng là Bảo tàng Sinh vật biển, do người Pháp xây dựng ngay sau khi thành lập Sở nghề cá Đông Dương năm 1923. Bảo tàng hiện do Viện Hải dương học quản lý, điều hành và tổ chức hoạt động.

Bảo tàng là nơi lưu giữ các hiện vật sinh vật và phi sinh vật được thu thập từ trước đến nay ở Biển Đông. Không gian trưng bày có diện tích khoảng 5.000 m², gồm các hồ nuôi sinh vật biển với hơn 300 loài sinh vật biển tiêu biểu, cùng khu trưng bày, bảo quản bộ mẫu sinh vật biển được giới thiệu là một trong những bộ sưu tập lớn và quý của Việt Nam, với khoảng 23.000 mẫu thuộc 5.000 loài hiện hữu ở biển Việt Nam và các vùng nước lân cận.

Giá trị của Bảo tàng Hải dương học không chỉ nằm ở số lượng mẫu vật, mà còn ở ý nghĩa khoa học và giáo dục. Theo Viện Hải dương học, bảo tàng là nơi lưu giữ vật chứng quan trọng về biển, đồng thời nuôi, thuần dưỡng nhiều loài sinh vật biển để phục vụ nghiên cứu sinh học, sinh thái và bảo tồn. Đây cũng là nơi truyền bá kiến thức về biển, giới thiệu tiềm năng nguồn lợi và cách sử dụng hợp lý tài nguyên biển.

Hành trình khám phá đại dương thu nhỏ

Đến với Viện Hải dương học, du khách có thể bắt đầu hành trình bằng những bể nuôi sinh vật biển sống động. Các hồ nuôi, khu sinh vật biển và không gian trưng bày tạo cảm giác như một “đại dương thu nhỏ”, nơi người xem được quan sát trực tiếp nhiều loài sinh vật biển, từ cá, san hô, rùa biển đến các loài đặc trưng của vùng biển Việt Nam. Không gian này vừa phục vụ tham quan, vừa gắn với nhiệm vụ nuôi giữ, thuần dưỡng và nghiên cứu của bảo tàng.

Một trong những điểm nhấn được nhiều du khách quan tâm là các khu trưng bày về đa dạng sinh học biển, nơi giới thiệu hàng chục nghìn mẫu sinh vật, khoáng vật, tiêu bản và thông tin về hệ sinh thái biển Việt Nam. Theo Cổng thông tin du lịch Khánh Hòa, du khách khi đến Bảo tàng Hải dương học rất thích thú với các nội dung trưng bày về tài nguyên biển đảo, đa dạng sinh học biển và lịch sử thực thi chủ quyền biển đảo của Việt Nam.

Bên cạnh đó, khu trưng bày Tài nguyên biển, đảo Hoàng Sa – Trường Sa là điểm nhấn có ý nghĩa đặc biệt. Đây không chỉ là không gian cung cấp kiến thức về tài nguyên và môi trường biển đảo, mà còn góp phần giáo dục nhận thức về chủ quyền biển đảo Việt Nam. Trong các dịp cao điểm du lịch, khu trưng bày này thường được nhiều du khách lựa chọn tham quan.

Điểm đến giáo dục khoa học cho mọi lứa tuổi

Viện Hải dương học là một trong những điểm đến rất phù hợp với học sinh, sinh viên, gia đình và các đoàn nghiên cứu. Không gian trưng bày tại đây giúp người xem tiếp cận kiến thức khoa học một cách trực quan: thay vì chỉ đọc sách về biển, du khách có thể nhìn thấy mẫu vật, quan sát sinh vật sống, tìm hiểu cấu trúc hệ sinh thái, nhận biết các loài sinh vật biển và hiểu hơn về vai trò của đại dương đối với đời sống con người.

Theo Viện Hải dương học, mỗi năm Bảo tàng Hải dương học đón hàng trăm nghìn lượt khách tham quan, đồng thời tiếp nhận nhiều nhà khoa học, học sinh, sinh viên trong và ngoài nước đến nghiên cứu, học tập. Điều này cho thấy bảo tàng không chỉ là một điểm du lịch, mà còn là một thiết chế giáo dục khoa học có vai trò lâu dài trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng về biển.

Giá trị nổi bật của Viện Hải dương học Nha Trang

Có thể nhìn nhận giá trị của Viện Hải dương học Nha Trang qua ba lớp ý nghĩa.

Trước hết là giá trị khoa học. Với lịch sử hơn 100 năm, Viện là nơi tích lũy khối lượng lớn dữ liệu nghiên cứu về biển Việt Nam và Biển Đông, phục vụ nghiên cứu cơ bản, điều tra cơ bản, phát triển công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực hải dương học.

Thứ hai là giá trị bảo tồn và lưu giữ di sản biển. Bảo tàng Hải dương học lưu giữ bộ mẫu sinh vật biển lớn, quý, có ý nghĩa trong nghiên cứu, đối chiếu, phân loại, bảo tồn và truyền bá kiến thức về tài nguyên biển. Các mẫu vật, sinh vật sống, hiện vật phi sinh vật và tài liệu trưng bày giúp người xem hiểu được sự phong phú, mong manh và cần được bảo vệ của môi trường đại dương.

Thứ ba là giá trị du lịch – giáo dục. Nằm ở khu vực Cầu Đá, gần tuyến tham quan biển đảo Nha Trang, Viện Hải dương học là điểm dừng chân phù hợp để du khách kết hợp khám phá biển đảo với tìm hiểu tri thức khoa học biển. Nơi đây giúp chuyến đi Nha Trang không chỉ có tắm biển, nghỉ dưỡng, vui chơi, mà còn có chiều sâu về tri thức, môi trường và chủ quyền biển đảo.

Viện Hải dương học Nha Trang là một điểm đến đặc biệt của Khánh Hòa, nơi hội tụ giữa nghiên cứu khoa học, bảo tồn sinh vật biển, giáo dục cộng đồng và trải nghiệm du lịch. Đến với Viện Hải dương học, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng thế giới sinh vật biển phong phú, các bộ mẫu vật quý, những khu trưng bày về đa dạng sinh học và Hoàng Sa – Trường Sa, mà còn có cơ hội hiểu sâu hơn về đại dương – không gian sinh tồn, phát triển và bản sắc quan trọng của đất nước.