Văn hóa biển - sức hấp dẫn của du lịch Khánh Hòa - Kỳ 1: Một dải biển, nhiều tầng văn hóa

Phát huy giá trị văn hóa biển đang mở ra hướng đi để tài nguyên văn hóa thực sự trở thành một phần quan trọng của sản phẩm du lịch, góp phần tạo dựng thương hiệu du lịch Khánh Hòa giàu bản sắc và phát triển bền vững.

Kỳ 1: Một dải biển, nhiều tầng văn hóa

Với việc mở rộng không gian phát triển sau hợp nhất, Khánh Hòa trở thành một trong những địa phương sở hữu dải tài nguyên biển, đảo và văn hóa ven biển phong phú, giàu bản sắc bậc nhất cả nước. Từ làng chài Cửa Bé, vịnh Cam Ranh đến Ninh Chử, Vĩnh Hy, làng gốm Bàu Trúc và những cánh đồng muối phía nam, mỗi vùng đất đều mang một ký ức riêng về biển. Chính lớp trầm tích văn hóa ấy đang trở thành chiều sâu và sức hấp dẫn bền vững cho du lịch Khánh Hòa trong giai đoạn phát triển mới.

Bức tranh văn hóa biển rực rỡ sắc màu

Buổi sớm ở bến cá Cửa Bé, khi những chuyến biển đêm cập bờ, đời sống làng biển hiện ra sống động ngay giữa lòng đô thị Nha Trang đang vươn mình từng ngày. Người dân gỡ lưới, phân loại cá, gọi nhau bằng thứ ngôn ngữ ấm áp của cộng đồng đã bao đời gắn bó với biển. Cách đó không xa, đình Trường Đông vẫn là nơi cư dân làng biển trân trọng gìn giữ tín ngưỡng thờ cá Ông, lễ hội Cầu Ngư và diễn xướng dân gian hò bá trạo. Đó là một không gian văn hóa còn nguyên sức sống, một mạch nguồn truyền thống chảy song hành cùng nhịp phát triển hiện đại của phố biển.

Sức quyến rũ của Khánh Hòa không chỉ nằm ở bãi biển đẹp, vịnh đẹp hay những khu nghỉ dưỡng đẳng cấp. Ẩn sau vẻ đẹp thiên nhiên ấy là một kho tàng văn hóa biển đa dạng: Văn hóa làng chài của người Việt, tín ngưỡng thờ cá Ông, lễ hội Cầu Ngư, hò bá trạo hòa quyện cùng văn hóa Chăm và Raglai; là nghề muối, nghề cá, nghề làm nước mắm, nghề nuôi trồng thủy sản, nghề gốm, nghề dệt, nghề trồng nho, làm rượu vang; là văn hóa yến sào và ký ức về những thương cảng, cửa biển, đô thị biển từng một thời sầm uất. Mỗi lớp văn hóa là một mảnh ghép làm nên bản sắc riêng có của vùng đất này.

Sau khi hợp nhất, không gian biển của Khánh Hòa trải dài và giàu sắc thái. Ở phía bắc là khu vực vịnh Vân Phong, với những làng chài, nghề muối, nghề cá và nuôi trồng thủy sản. Vân Phong đang vươn lên thành một trung tâm công nghiệp, cảng biển và logistics năng động, nhưng vẫn giữ được không gian văn hóa biển lâu đời, nơi truyền thống hòa nhịp cùng đô thị mới và kinh tế biển hiện đại.

Ở vùng trung tâm Nha Trang, các lớp văn hóa biển hiện diện phong phú: Đình làng biển, tín ngưỡng thờ cá Ông, lễ hội Cầu Ngư, hò bá trạo, bến cá, chợ cá… và nghề khai thác, chế biến yến sào nổi tiếng. Nét đặc biệt và cũng là niềm tự hào của Nha Trang là sự song hành hài hòa giữa một đô thị du lịch hiện đại với những cộng đồng làng biển giàu truyền thống - một dấu ấn nhận diện khó nơi nào có được.

Không gian văn hóa biển Nha Trang còn mang chiều sâu của sự giao thoa Việt - Chăm, kết tinh là Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar bên cửa sông Cái. Từ tín ngưỡng thờ Nữ thần Pô Nagar của người Chăm đến tín ngưỡng Thiên Y A Na của người Việt là một quá trình tiếp biến văn hóa lâu dài và tốt đẹp, cho thấy bản sắc biển Nha Trang được bồi đắp không chỉ từ làng chài mà còn từ những cuộc gặp gỡ, hòa hợp văn hóa qua nhiều thế kỷ.

Đi tiếp về phía nam là khu vực Cam Lâm - Cam Ranh, nơi có vịnh Cam Ranh với những làng chài ven vịnh, có Bãi Dài và các khu nghỉ dưỡng đang phát triển sôi động. Theo định hướng quy hoạch, Cam Ranh phát triển theo hướng đô thị du lịch - logistics, còn Cam Lâm hướng tới mô hình đô thị sân bay hiện đại, sinh thái gắn với du lịch nghỉ dưỡng. Đây chính là cửa ngõ quốc tế, nơi mỗi du khách vừa đặt chân xuống sân bay Cam Ranh đã có thể bắt đầu hành trình khám phá bản sắc văn hóa của một vùng đất giàu truyền thống.

Xa hơn về phía nam là khu vực Phan Rang - Ninh Chử - Vĩnh Hy - Cà Ná, mảnh đất tạo nên chiều sâu mới cho thương hiệu du lịch Khánh Hòa. Đây là địa bàn hội tụ của văn hóa Chăm và Raglai, với nghề dệt thổ cẩm, hệ thống tháp Chăm, lễ hội và nghệ thuật dân gian đặc sắc; đồng thời là vùng của vườn nho, vườn táo, đồng cừu, đồng muối, làng chài Vĩnh Hy và hệ sinh thái biển - rừng Núi Chúa quý giá. Nơi đây còn có làng gốm Bàu Trúc (xã Ninh Phước) với di sản nghệ thuật làm gốm của người Chăm đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. 

Không gian văn hóa biển Khánh Hòa còn vươn khơi ra tận Trường Sa. Trong cơ cấu hành chính mới, tỉnh Khánh Hòa có 65 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 48 xã, 16 phường và đặc khu Trường Sa. Ngoài khơi xa, Trường Sa là nơi văn hóa biển gắn liền với đời sống quân dân trên các đảo, điểm đảo; với ý chí kiên cường, tình yêu quê hương và niềm tự hào chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc. Bản đồ văn hóa biển Khánh Hòa được mở rộng từ bờ ra đảo, để Trường Sa hiện diện như một không gian văn hóa và tinh thần đặc biệt, thiêng liêng.

Trong không gian hành chính mới, sự liên kết càng làm giàu thêm cho mỗi vùng đất mà vẫn tôn vinh những thương hiệu địa văn hóa đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Phan Rang, Ninh Chử, Vĩnh Hy, Bàu Trúc hay Cà Ná tiếp tục được nhận diện bằng tên gọi, ký ức và giọng nói riêng, đồng thời trở thành những thành tố đặc sắc trong câu chuyện chung đầy tự hào của Khánh Hòa.

Khi bản sắc trở thành sức hút

Điều làm nên sức hấp dẫn lâu bền của một điểm đến chính là câu chuyện của cộng đồng, là phong tục, ký ức, ẩm thực, nghề truyền thống và cách cư dân ứng xử hồn hậu với biển - những giá trị không nơi nào sao chép được. Ở Khánh Hòa, những giá trị ấy đã và đang được phát huy để mỗi chuyến đi không chỉ là kỳ nghỉ bên biển xanh mà còn là hành trình chạm vào chiều sâu văn hóa.

Vườn nho, đàn cừu, cánh đồng muối, lò gốm hay bến thuyền của làng chài không chỉ là những khung hình đẹp mà còn mở ra cả thế giới tri thức và tâm hồn để du khách khám phá: Vì sao vùng đất hình thành nên nghề ấy, người dân gắn bó ra sao, những bí quyết nào được trao truyền qua bao thế hệ? Khi du khách hiểu và yêu mến câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm, mỗi món quà lưu niệm mua về cũng trở thành sự sẻ chia, góp phần nuôi dưỡng sinh kế và niềm tự hào của người thực hành di sản.

Văn hóa biển Khánh Hòa hiện diện thật gần gũi và sống động: Ở bến cá tấp nập, mái đình cổ kính, bãi neo thuyền, chợ hải sản, xóm ngư dân và không gian làm muối trắng lóa dưới nắng. Chính sự gắn bó bền chặt giữa di sản với cộng đồng đã giữ cho lễ hội và nghề truyền thống luôn tràn đầy sức sống, trở thành tài sản tinh thần vô giá làm nên bản sắc của vùng đất.

Với định hướng xây dựng điểm đến xanh, Khánh Hòa đang phát triển du lịch theo hướng hài hòa với thiên nhiên, gắn bảo vệ môi trường biển với gìn giữ chiều sâu văn hóa. Một điểm đến vừa giữ được vẻ đẹp trong lành của biển, vừa lan tỏa được bản sắc văn hóa chính là hướng đi để Khánh Hòa ngày càng ghi dấu ấn sâu đậm trong lòng du khách.

Sở hữu dải biển dài tươi đẹp cùng nhiều tầng văn hóa quý giá, Khánh Hòa có cơ hội lớn để khẳng định vị thế điểm đến hàng đầu, nơi vẻ đẹp thiên nhiên và chiều sâu văn hóa cùng tỏa sáng. Và vấn đề đặt ra là kết nối những giá trị ấy thành một hành trình trải nghiệm trọn vẹn để những giá trị văn hóa phong phú, đặc sắc ấy trở thành những sản phẩm du lịch hấp dẫn.

Tiến sĩ NGUYỄN CẢNH CHƯƠNG

Kỳ 2: Phát huy giá trị văn hóa biển, nâng tầm du lịch Khánh Hòa