Nuôi dưỡng văn hóa đọc từ gia đình

Gia đình là nơi trẻ bắt đầu làm quen với sách và hình thành những thói quen đầu tiên. Từ việc cùng con đọc sách mỗi tối đến khuyến khích trẻ tự lựa chọn, chia sẻ điều đã đọc, sự đồng hành của cha mẹ góp phần nuôi dưỡng tình yêu sách, bồi đắp tri thức và những giá trị sống tốt đẹp cho trẻ. 

Để trẻ tự tìm đến sách

Em Trần Phương Khả Di - học sinh lớp 5D19, Trường Tiểu học Phan Rang (phân hiệu 3), đặc biệt yêu thích sách lịch sử. Những câu chuyện về Hai Bà Trưng, Trần Hưng Đạo, Võ Thị Sáu hay Đại tướng Võ Nguyên Giáp giúp em hiểu hơn về lịch sử dân tộc, lòng yêu nước và tinh thần vượt khó. Khả Di chia sẻ: "Em thường tự đọc sách nhưng cũng thích đọc cùng cha mẹ. Khi có những điều chưa hiểu, em được cha mẹ giải thích thêm. Qua mỗi câu chuyện, em học được cách biết ơn những người đi trước, trân trọng cuộc sống hòa bình, có trách nhiệm với gia đình và cộng đồng". Chị Ngô Thị Thảo Linh (mẹ của Khả Di) cho biết: “Gia đình là nơi đầu tiên giúp con làm quen với sách. Tôi thường đọc cùng con, trò chuyện về nhân vật, câu chuyện và những bài học sau mỗi lần đọc. Tôi cũng khuyến khích con kể lại bằng lời của mình, chia sẻ cảm xúc và liên hệ với những điều diễn ra trong cuộc sống”. 

Theo chị Linh, trẻ hiện nay dễ bị thu hút bởi điện thoại, trò chơi điện tử và các hình thức giải trí có hình ảnh, âm thanh sinh động. Thay vì cấm đoán, chị hướng dẫn con sử dụng thiết bị hợp lý, cân bằng thời gian học tập, vui chơi và đọc sách. Chị cũng khuyến khích con vẽ nhân vật yêu thích, kể lại câu chuyện hoặc chia sẻ điều bổ ích với mọi người để việc đọc thêm sinh động. Niềm yêu thích đọc sách cũng là động lực giúp Khả Di tích cực tham gia các hoạt động tìm hiểu kiến thức và lan tỏa văn hóa đọc. Năm 2024, Khả Di đạt giải ba cuộc thi “Em yêu lịch sử” do Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Khánh Hòa (Ninh Thuận cũ) tổ chức. Năm 2026, em đạt giải nhất Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc tỉnh Khánh Hòa và được công nhận Đại sứ Văn hóa đọc cấp quốc gia...

Ở lứa tuổi lớn hơn, em Lê Nguyễn Uyên Nghi - học sinh lớp 8C1, Trường THCS Nha Trang (điểm trường chính) yêu thích sách kỹ năng sống. Nếu trước đây em thường tìm đọc sách về danh nhân, người nổi tiếng thì hiện nay, cuốn sách em yêu thích là "38 bức thư Rockefeller viết cho con trai". Uyên Nghi chia sẻ: “Mỗi bức thư đều có những bài học về cách sống, học tập và vượt qua khó khăn. Em thích những lời khuyên gần gũi, giúp em suy nghĩ về bản thân và có thêm động lực cố gắng”. 

Từ những điều đọc được, Uyên Nghi học cách kiên trì, quý trọng thời gian và có trách nhiệm với việc mình làm. Em tập áp dụng bằng cách lập kế hoạch học tập, hoàn thành từng việc nhỏ mỗi ngày. Khi gặp câu văn hay hoặc nội dung chưa hiểu, em trao đổi với mẹ để hiểu rõ hơn. 

Chị Nguyễn Thùy Giang (mẹ của Uyên Nghi) cho biết, gia đình thường dành khoảng 15 - 20 phút mỗi tối để đọc sách. Có hôm hai mẹ con cùng đọc một cuốn, có hôm mỗi người chọn một cuốn riêng rồi chia sẻ với nhau. Chị cũng đưa con đến nhà sách để tự lựa chọn sách theo sở thích. “Tôi muốn con đến với sách bằng sự tò mò và yêu thích. Khi con còn nhỏ, tôi đọc truyện cho con nghe; khi con lớn hơn, tôi để con tự chọn sách và dành thời gian đọc mỗi ngày. Tôi không đặt nặng việc con phải đọc thật nhiều mà chú trọng sự chủ động của con”, chị Thùy Giang chia sẻ. 

Để hạn chế sức hút của điện thoại, gia đình chị chưa cho Uyên Nghi sở hữu điện thoại riêng. Khi cần liên lạc hoặc tra cứu thông tin, em sử dụng máy tính chung của gia đình; thời gian giải trí, xem tin tức trên điện thoại của cha mẹ được giới hạn khoảng 30 phút mỗi ngày. Không chỉ đọc để tiếp nhận kiến thức, Uyên Nghi còn ghi âm giọng đọc để làm clip đăng YouTube. Em đã có 2 năm liên tiếp đạt giải nhất Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc cấp tỉnh vào năm 2025 và 2026, đồng thời được công nhận Đại sứ Văn hóa đọc cấp quốc gia năm 2026. 

Chung tay lan tỏa văn hóa đọc 

Ông Đinh Xuân Hương - Giám đốc Thư viện tỉnh cho rằng, gia đình có vai trò quan trọng trong việc hình thành thói quen đọc sách, bởi trẻ không chỉ học từ lời cha mẹ dạy mà còn chịu ảnh hưởng từ hành động hằng ngày của người lớn. Ông chia sẻ: "Muốn trẻ yêu sách, trước hết phải giúp trẻ cảm nhận được niềm vui từ việc đọc. Cha mẹ không nên xem đọc sách đơn thuần là nhiệm vụ học tập mà cần biến việc đọc thành khoảng thời gian gắn kết các thành viên trong gia đình”. 

Cùng với gia đình, Thư viện tỉnh tổ chức các hoạt động phục vụ thiếu nhi như giới thiệu sách, kể chuyện theo sách, trưng bày sách theo chủ đề và Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc. Thư viện cũng luân chuyển sách đến cơ sở, phối hợp với trường học tổ chức hoạt động đọc và trải nghiệm, đồng thời phát triển các nội dung giới thiệu sách trên môi trường số để bạn đọc tiếp cận thuận tiện hơn. Thời gian tới, thư viện tiếp tục tăng cường hoạt động khuyến đọc gắn với gia đình, nhà trường và cộng đồng.

Theo ông Đinh Xuân Hương, mỗi gia đình có thể bắt đầu từ việc xây dựng góc đọc nhỏ, chọn sách phù hợp với con và dành thời gian đọc cùng con mỗi ngày. Văn hóa đọc không hình thành trong ngày một ngày hai mà cần được nuôi dưỡng bằng những việc làm thường xuyên. Khi cha mẹ làm gương, trẻ được khuyến khích khám phá và có cơ hội chia sẻ điều đã đọc, sách sẽ dần trở thành một phần trong đời sống gia đình, góp phần xây dựng thói quen học tập suốt đời.

TRẦN HẰNG