Nâng tầm giá trị gốm Chăm

Cuộc thi “Thiết kế sản phẩm gốm của người Chăm” năm 2026 do UBND tỉnh Khánh Hòa tổ chức đang thu hút sự tham gia của nhiều tác giả. Từ những người có nhiều năm gắn bó với nghề đến các bạn trẻ yêu văn hóa Chăm, mỗi người mang đến một ý tưởng, cách tiếp cận riêng, góp phần đưa giá trị của gốm Bàu Trúc vào những sản phẩm gần gũi với đời sống.

Tâm huyết với di sản dân tộc

Gần 20 năm gắn bó với nghề gốm, anh Phú Hữu Katê (thôn Mỹ Nghiệp, xã Ninh Phước) tham gia cuộc thi với hai tác phẩm “Dòng chảy ký ức” và “Qua sông”, thuộc nhóm sản phẩm trang trí nội thất và quà tặng lưu niệm. Để hoàn thiện hai sản phẩm, anh dành 15 ngày tập trung thực hiện, từ khâu tạo hình đến hoàn thiện các chi tiết. Dù đã gửi hai tác phẩm dự thi, anh vẫn ấp ủ thêm một ý tưởng mới. Sản phẩm thứ ba dự kiến có chiều cao khoảng 50cm. Anh Phú Hữu Katê chia sẻ: “Thông qua cuộc thi, tôi mong muốn thể hiện sự sáng tạo, tư duy của mình, đồng thời giới thiệu nhiều hơn về nghề gốm Chăm Bàu Trúc, những nét đẹp trong sản phẩm gốm và văn hóa độc đáo của dân tộc mình”. 

Cũng ở nhóm sản phẩm trang trí nội thất, bà Châu Thị Tính (58 tuổi, thôn Bàu Trúc, xã Ninh Phước) gửi đến cuộc thi tác phẩm “Dấu lửa Bàu Trúc”. Sự góp mặt của bà cùng những người làm nghề lâu năm cho thấy cuộc thi nhận được sự quan tâm từ chính cộng đồng đang gìn giữ và phát triển nghề gốm. Mỗi tác phẩm là một lựa chọn về hình thức thể hiện, góp thêm tiếng nói của người làm nghề trong hành trình tìm kiếm những hướng sáng tạo mới cho sản phẩm gốm Chăm.

Góc nhìn mới của người trẻ

Không chỉ có những người trực tiếp làm nghề, cuộc thi còn thu hút các bạn trẻ yêu thích văn hóa Chăm và sản phẩm thủ công truyền thống. Văn Võ Thùy Trâm, hiện là sinh viên tại TP. Hồ Chí Minh, tham gia cuộc thi với tác phẩm “Bình hoa tháp Chăm”, thuộc nhóm quà tặng, quà lưu niệm. Ý tưởng của Thùy Trâm xuất phát từ kiến trúc tháp Chăm – một biểu tượng văn hóa đặc trưng. Những đường nét, họa tiết kiến trúc được lựa chọn, thể hiện trên thân bình. Sản phẩm có kiểu dáng cách điệu mềm mại, hướng đến sự hiện đại nhưng vẫn giữ nét mộc mạc, tự nhiên của chất liệu gốm Bàu Trúc. Bên cạnh giá trị thẩm mỹ, chiếc bình còn có công năng cắm hoa hoặc trang trí không gian sống. Thùy Trâm chia sẻ: “Tôi từng trực tiếp đến tham quan, trải nghiệm tại làng gốm Bàu Trúc nên có thêm những hiểu biết để thực hiện ý tưởng cho tác phẩm dự thi. Tuy nhiên, việc chuyển những cảm nhận thực tế thành một sản phẩm vừa có tính sáng tạo, vừa thể hiện được đặc trưng của gốm Bàu Trúc cũng là một thử thách. Tôi đã dành hai tuần để lên ý tưởng, xây dựng nội dung và hoàn thiện thiết kế sản phẩm dự thi”.

Trong khi đó, Đỗ Lê Thanh Nhi - sinh viên ngành Văn hóa các dân tộc thiểu số Việt Nam, Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh lựa chọn hướng tiếp cận gần gũi với đời sống qua tác phẩm “Phin cà phê gốm Bàu Trúc”. Từ tình yêu dành cho văn hóa Chăm và niềm yêu thích các sản phẩm làm từ gốm, Thanh Nhi mong muốn kết hợp chất liệu truyền thống với một vật dụng quen thuộc trong sinh hoạt hằng ngày. Ý tưởng này góp thêm góc nhìn về khả năng ứng dụng của gốm Bàu Trúc trong các sản phẩm phục vụ đời sống hiện đại.

Hướng phát triển mới

Hộ kinh doanh Cơ sở sản xuất và trải nghiệm gốm Bàu Trúc nghệ nhân Đàng Xem cũng tham gia cuộc thi với tác phẩm “Hồn Gốm - Khúc giao hòa di sản”. Theo bà Đàng Phú Nữ Trà My (đại diện nhóm dự thi của cơ sở gốm Bàu Trúc nghệ nhân Đàng Xem), ý tưởng về logo G-B-T lấy từ tên Gốm Bàu Trúc trên sản phẩm của nhóm đã được hình thành từ trước. Thông qua cuộc thi, nhóm mong muốn phát triển ý tưởng này thành những sản phẩm gốm có tính ứng dụng, góp phần mở rộng khả năng nhận diện và quảng bá gốm Bàu Trúc. Hiện nay, nhóm đang triển khai thiết kế trên bản vẽ, ứng dụng công nghệ AI trong quá trình phát triển ý tưởng. Các thành viên được phân công từng công đoạn chế tác và đang từng bước hoàn thiện sản phẩm. 

Từ những tác phẩm của nghệ nhân, người làm nghề, sinh viên đến các cơ sở sản xuất, có thể thấy cuộc thi “Thiết kế sản phẩm gốm của người Chăm” năm 2026 đã tạo cơ hội để nhiều đối tượng cùng tham gia sáng tạo trên nền tảng văn hóa gốm Chăm. Mỗi ý tưởng không chỉ hướng đến sự đổi mới về hình thức, công năng mà còn thể hiện cách gìn giữ, kế thừa và lan tỏa giá trị làng nghề. Thông qua cuộc thi, Ban tổ chức kỳ vọng tìm kiếm thêm những ý tưởng, thiết kế có tính sáng tạo, khả năng ứng dụng, góp phần làm phong phú sản phẩm gốm Chăm. Đây cũng là dịp để những người yêu nghề, yêu văn hóa Chăm cùng gặp gỡ, trao đổi, đóng góp những cách làm mới, đưa gốm Bàu Trúc tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.

THÁI NGỌC HUY