Khám phá bảo vật tháp Pô Klong Garai

Tháp Pô Klong Garai (phường Đô Vinh) đã quen thuộc với nhiều du khách qua những ngọn tháp gạch đỏ nổi bật trên đồi Trầu. Nhưng nếu bước qua ô cửa nhỏ của tháp chính, du khách sẽ có thêm những khám phá mới lạ khi nơi đây đang lưu giữ tượng thờ Vua Pô Klong Garai, bảo vật quốc gia gắn với đời sống tín ngưỡng của cộng đồng người Chăm. Đến đúng mùa Katê, câu chuyện phía sau bảo vật ấy càng hiện lên rõ nét.

Bảo vật giữa tháp cổ

Đến Pô Klong Garai, người ta thường bị cuốn hút bởi dáng tháp vươn cao, những mảng gạch nhuốm màu thời gian hay khoảng sân rộng nhìn xuống vùng đất phía dưới. Nhưng du khách hãy dành thêm ít phút bước vào tháp chính. Từ ngoài nắng bước qua ô cửa nhỏ, ánh sáng dịu xuống, không gian cũng trầm lại. Ngay trước mắt là tượng thờ Vua Pô Klong Garai, được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia năm 2024. Tượng bằng đá sa thạch, được tạo tác trên ngẫu tượng Linga - Yoni. Phần thân chính là Linga cao 40cm, đường kính 30cm; phía dưới là bệ Yoni cao 24cm, rộng 94cm, dài 147cm. Trên Linga, phần đầu được tạo tác nổi, thể hiện hình ảnh Thần - Vua Pô Klong Garai. Theo tài liệu về di sản văn hóa Chăm, tượng có niên đại khoảng thế kỷ XVI - XVII.

Cách tạo tác ấy chứa đựng nhiều lớp văn hóa. Linga - Yoni mang dấu ấn tín ngưỡng Ấn Độ giáo; hình ảnh Vua Pô Klong Garai lại gắn với một vị vua được cộng đồng Chăm tôn kính, thần hóa và thờ phụng qua nhiều thế hệ. Điều đáng chú ý hơn cả là bảo vật quốc gia này vẫn được lưu giữ ngay tại nơi thờ Vua Pô Klong Garai, trong không gian tín ngưỡng mà cộng đồng Chăm vẫn tìm về vào những dịp lễ quan trọng. Muốn cảm nhận rõ hơn mối gắn kết ấy, Katê là một cuộc hẹn đặc biệt.

Theo nghi lễ để hiểu thêm về bảo vật

Ngày Katê, Tháp Pô Klong Garai rộn ràng trong tiếng trống ghinăng, kèn saranai và sắc màu trang phục Chăm. Dòng người theo đoàn rước y trang lên tháp. Bên trong tháp chính, những nghi thức quan trọng gắn với tượng thờ Vua Pô Klong Garai lần lượt diễn ra.

Sau lễ mở cửa tháp là lễ tắm tượng thần. Các chức sắc thực hiện nghi lễ quanh tượng; Pô Adhia làm nghi thức tế lễ, Pajau rót rượu dâng lễ, thầy Kadhar kéo rabap và hát bài thánh ca. Theo lời hát lễ, nước được dâng lên để tắm tượng. Một chi tiết ít du khách biết là sau nghi thức, những tín đồ có mặt lấy nước từ trên thân tượng bôi lên đầu, lên người với mong cầu sức khỏe, tài lộc và may mắn. Tiếp đó là lễ mặc trang phục cho tượng thần; váy, áo, khăn đội, thắt dây lưng cùng giày, mão lần lượt được mặc cho tượng theo trình tự nghi lễ trước khi bước vào đại lễ.

Những nghi thức ấy giúp người xem hiểu thêm điều mà một chuyến tham quan ngày thường khó cảm nhận đầy đủ. Tượng Vua Pô Klong Garai không chỉ mang giá trị của một tác phẩm điêu khắc cổ. Qua từng mùa Katê, những giá trị tín ngưỡng gắn với pho tượng vẫn được tiếp nối trong lời hát lễ, nghi thức và sự thành kính của cộng đồng. Vì thế, ngay cả khi đã từng đến Pô Klong Garai, mùa Katê vẫn là một lý do để trở lại. Lần này, hãy đi chậm hơn và bước qua cánh cửa tháp chính.

THANH XUÂN