Giữ điệu hát then

Từ tình yêu với tiếng hát của dân tộc mình, các thành viên Câu lạc bộ (CLB) Văn hóa Tình Quê (xã Khánh Vĩnh) miệt mài gìn giữ, trao truyền những làn điệu hát then. Qua đó, góp phần bảo tồn văn hóa truyền thống, giữ điệu hát then trong đời sống cộng đồng.

Gặp nhau từ câu hát

Một ngày giữa tháng 9, chúng tôi đến tham dự một buổi sinh hoạt của CLB Văn hóa Tình Quê tại nhà bà Hứa Thị Tiệp (xã Tây Khánh Vĩnh) - Chủ nhiệm CLB. Giữa không gian yên bình của núi rừng, những câu hát then hòa cùng tiếng đàn tính vang lên những giai điệu thân thuộc gắn bó với đời sống văn hóa của đồng bào Tày, Nùng.

Tiết mục do các thành viên câu lạc bộ biểu diễn đạt giải nhất tại Liên hoan Tiếng hát dân ca người cao tuổi tỉnh năm 2026.

Bà Tiệp cho biết, trong những lần tham gia các chương trình văn nghệ ở khu vực Khánh Vĩnh, bà có dịp gặp gỡ nhiều người chung sở thích, say mê với những câu hát then, tiếng đàn tính. Từ sự đồng điệu ấy, bà bắt đầu tập hợp các thành viên để sinh hoạt, luyện tập.

Năm 2023, CLB được thành lập với 8 thành viên, mang tên CLB Văn hóa người cao tuổi, đến tháng 10-2025 đổi tên thành CLB Văn hóa Tình Quê. Hiện nay, CLB có 15 thành viên từ 52 đến 69 tuổi, chủ yếu là người dân tộc Tày, Nùng sinh sống tại các xã Khánh Vĩnh, Tây Khánh Vĩnh, Bắc Khánh Vĩnh. CLB sinh hoạt định kỳ 3 tháng/lần với nhiều nội dung thiết thực. Sau những nội dung sinh hoạt chung, các thành viên cùng nhau tập luyện những điệu hát then. Mỗi dịp hội thi, giao lưu văn hóa, văn nghệ, những buổi tập càng thêm sôi nổi và đều đặn.

Để tiếng hát ngân vang

Theo bà Tiệp, những lời hát then xuất phát từ miền Bắc khi đưa vào Khánh Hòa không còn phù hợp với đời sống tại địa phương. Vì vậy, từ làn điệu then truyền thống, bà bắt đầu viết lời mới, lấy chất liệu từ chính cuộc sống thường ngày. Đó là những câu chuyện về quê hương, đất nước, con người; về tình cảm gia đình, tình làng nghĩa xóm và những nét đẹp bình dị trong cộng đồng. Đến nay, bà đã sáng tác 15 bài hát then. Qua tiếng hát của các thành viên CLB, những làn điệu then được cất lên với những lời ca mới, gần gũi, mang hơi thở của cuộc sống nơi đây. 

Từ tình yêu với tiếng hát của dân tộc mình, các thành viên Câu lạc bộ (CLB) Văn hóa Tình Quê (xã Khánh Vĩnh) miệt mài gìn giữ, trao truyền những làn điệu hát then. Qua đó, góp phần bảo tồn văn hóa truyền thống, giữ điệu hát then trong đời sống cộng đồng.

Hát then không thể tách rời đàn tính và chùm xóc nhạc. Vì thế, sau khi có lời bài hát, các thành viên cùng nhau tập luyện, ghép từng câu hát, chỉnh từng nhịp sao cho câu chữ hòa quyện với tiếng đàn, nhịp xóc nhạc. Trong quá trình ấy, bà Sầm Thị Châm (xã Bắc Khánh Vĩnh) là người giữ nhịp đàn cho cả đội. Bà Châm cho biết, từ nhỏ, khi còn ở tỉnh Cao Bằng, bà đã quen với những điệu hát then. Lớn lên, bà tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ. Đến năm 1990, khi vào sống tại xã Khánh Bình (nay là xã Bắc Khánh Vĩnh), bà vẫn tiếp tục hát then và bắt đầu tìm hiểu, mày mò cách chơi đàn tính cho đến khi quen tay.

Những buổi tập luyện của CLB diễn ra giữa không gian đời thường. Các thành viên vừa hát, vừa lắng nghe nhau để điều chỉnh cách ngân, nhả chữ; tập những động tác múa phụ họa… Cứ thế, qua từng buổi tập, mỗi bài hát then dần được hoàn thiện, sẵn sàng cất lên trong những dịp giao lưu, biểu diễn của CLB.

Trao truyền nét đẹp văn hóa

Ban ngày đi làm, tối đến, các thành viên lại gặp nhau với tiếng đàn tính, câu hát then và những điệu múa. Sau một ngày lao động, những giờ phút ấy trở thành khoảng thời gian để họ thư giãn, chia sẻ đam mê. Để các tiết mục thêm trọn vẹn, CLB còn đặt mua trang phục truyền thống để mặc mỗi khi biểu diễn. Với bà Hoàng Thị Kỳ Hương (xã Khánh Vĩnh), CLB là nơi để giao lưu, gặp gỡ, cùng nhau giữ gìn, phát huy những nét văn hóa của dân tộc mình trên vùng đất Khánh Hòa.

Trong những buổi sinh hoạt, các thành viên chia sẻ, truyền lại cho nhau những gì mình biết. Bà Châm hướng dẫn các thành viên tập đàn tính; người cũ chỉ cho người mới cách hát, cách ngân, nhả chữ và từng động tác múa. Từ sự kiên trì ấy, những bài hát then được trao truyền góp phần nối dài mạch nguồn văn hóa truyền thống. Bà Lương Thị Cười (xã Tây Khánh Vĩnh) cho biết, ban ngày làm rẫy, tối đến bà lại tranh thủ tham gia sinh hoạt cùng các thành viên. Càng học bà càng thấy mê nên cố gắng tham gia, múa phụ họa cùng các chị em trong những buổi biểu diễn.

Rời Khánh Vĩnh, chúng tôi mang theo dư âm của tiếng đàn tính, câu hát then của những phụ nữ đang góp phần gìn giữ, trao truyền mạch nguồn văn hóa truyền thống của đồng bào Tày, Nùng trên đất Khánh Hòa. Từ những buổi sinh hoạt giản dị, những câu hát được cất lên để những giá trị truyền thống tiếp tục hiện diện trong cuộc sống hôm nay.

CHÂU TƯỜNG