Động lực để nghệ nhân toàn tâm cống hiến

Chính sách hỗ trợ kinh phí sinh hoạt hằng tháng đối với các Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT), Nghệ nhân Nhân dân (NNND) đã được nhiều xã thực hiện. Những khoản kinh phí ổn định vào mỗi tháng là nguồn động viên, động lực để nghệ nhân đã được Nhà nước vinh danh toàn tâm cống hiến, trao truyền giá trị, kỹ năng về các loại hình văn hóa, nghệ thuật dân gian.

Quan tâm thiết thực

Ngày 21-8, UBND xã Khánh Sơn ban hành quyết định về việc trợ cấp sinh hoạt hằng tháng đối với NNƯT Mấu Quốc Tiến (thôn Tà Lương), với mức kinh phí 3.250.000 đồng/tháng và được hưởng từ tháng 2-2026. NNƯT Mấu Quốc Tiến lâu nay được nhiều người biết đến và quý trọng bởi những cống hiến, đóng góp trong việc giữ gìn các giá trị văn hóa, nghệ thuật truyền thống độc đáo của đồng bào Raglai. Trong nhiều năm, với niềm đam mê, tâm huyết nên ông đã âm thầm đi sưu tầm, nghiên cứu về sử thi Raglai để viết nên những bộ sách được giới nghiên cứu văn hóa dân gian đánh giá cao. Ông cũng thường xuyên tham gia hoạt động truyền dạy nghệ thuật hát kể sử thi Raglai… Bà Mấu Thị Lệ Thu - Phó Chủ tịch UBND xã Khánh Sơn cho biết, những cống hiến của NNƯT Mấu Quốc Tiến trong việc giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa đồng bào Raglai rất đáng trân quý. Vì thế, khi được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT-DL) hướng dẫn việc thực hiện chính sách hỗ trợ kinh phí sinh hoạt hằng tháng cho nghệ nhân thì địa phương đã nghiên cứu các văn bản liên quan để áp dụng việc chi trả theo đúng quy định và đảm bảo quyền lợi của nghệ nhân. Việc hỗ trợ ổn định hằng tháng sẽ giúp nghệ nhân yên tâm cống hiến, đóng góp cho sự nghiệp bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tại địa phương.

Dù chưa có tổng hợp đầy đủ từ cơ quan chức năng, nhưng theo tìm hiểu của phóng viên, đã có nhiều xã thực hiện việc hỗ trợ kinh phí sinh hoạt hằng tháng cho các NNƯT từ nguồn ngân sách địa phương. Ngoài xã Khánh Sơn, còn có thêm các xã như: Phước Hữu, Phước Hà, Công Hải… Qua đó, đã có các NNƯT được thụ hưởng chính sách gồm: Hán Nghiên (thôn Hữu Đức, xã Phước Hữu), Phú Văn Lương (thôn Như Ngọc, xã Phước Hữu), Tạ Yên Lơ (thôn Là A, xã Phước Hà), Chameléa Thơm (thôn Động Thông, xã Công Hải). Một số xã đã có văn bản gửi Sở VH-TT-DL để được hướng dẫn về một số vấn đề còn vướng mắc.

Đón nhận niềm vui được hưởng chính sách, NNƯT Chameléa Thơm cho biết: “Tôi được Nhà nước phong tặng danh hiệu NNƯT vào năm 2015. Từ đó đến nay, tôi vẫn tiếp tục biểu diễn, truyền dạy kỹ năng trình diễn về nhạc cụ mã la bởi đó là đam mê, trách nhiệm của bản thân. Hiện nay, được chính quyền quan tâm hỗ trợ chi phí sinh hoạt hằng tháng tôi rất vui. Tôi sẽ tích cực cống hiến nhiều hơn trong việc giữ gìn, phát huy nghệ thuật diễn xướng nhạc cụ mã la của đồng bào Raglai”.

Theo quy định, mức kinh phí chuẩn áp dụng là 500 nghìn đồng/tháng. Trong đó, với NNƯT áp dụng hệ số 6,5 lần so với mức chuẩn, tương đương 3.250.000 đồng/người/tháng; còn NNND áp dụng hệ số 10 lần so với mức chuẩn, tương đương 5 triệu đồng/người/tháng.  

Sẽ rà soát và đôn đốc thực hiện

Trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa có 1 NNND và 43 NNƯT ở 26 xã, phường đã được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu. Hiện nay, có 34 NNƯT còn sống (1 NNND và 9 NNƯT đã mất), phần lớn tuổi đời đã cao, nên việc áp dụng chính sách trợ cấp sinh hoạt hằng tháng đối với các nghệ nhân là điều cần làm ngay. Chính sách trợ cấp sinh hoạt hằng tháng đối với NNND, NNƯT dựa trên cơ sở các văn bản gồm: Nghị định số 215, ngày 4-8-2025 của Chính phủ, trong đó có quy định chính sách đối với nghệ nhân, chủ thể di sản văn hóa phi vật thể; Nghị định 308, ngày 28-11-2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành Luật Di sản văn hóa. Một điểm đáng chú ý trong các nghị định này là việc các NNƯT, NNND được hưởng chính sách hỗ trợ kinh phí sinh hoạt hằng tháng theo đúng tài năng, đóng góp đã được Nhà nước công nhận mà không bị giới hạn bởi những điều kiện như trong một số văn bản trước đây.

Theo ông Lê Văn Hoa - Phó Giám đốc Sở VH-TT-DL, NNND, NNƯT là những người nắm giữ, thực hành ở trình độ cao hiểu biết, kỹ năng, kỹ thuật về một hoặc nhiều loại hình di sản văn hóa phi vật thể. Họ là những người có tài năng, kỹ năng nghề nghiệp đặc biệt xuất sắc; có cống hiến to lớn, tiêu biểu cho sự nghiệp bảo vệ và phát huy giá trị loại hình di sản văn hóa phi vật thể do mình đang nắm giữ. Tuy nhiên, sự quan tâm đến đời sống của các NNND, NNƯT trên địa bàn tỉnh thời gian qua có những lúc, những nơi  chưa xứng đáng với đóng góp, cống hiến. Chính sách hỗ trợ kinh phí sinh hoạt hằng tháng dành cho các NNND, NNƯT là nguồn động lực để khuyến khích nghệ nhân tiếp tục cống hiến trong hành trình giữ gìn giá trị văn hóa phi vật thể. Sở VH-TT-DL đã có văn bản gửi 26 xã, phường có nghệ nhân được phong danh hiệu đang sinh sống để hướng dẫn quy trình, cách thức thực hiện. Thời gian tới, sở sẽ tiến hành rà soát để nắm bắt cụ thể những địa phương đã thực hiện chính sách, cũng như đôn đốc những địa phương chưa thực hiện.

Sau bao năm chờ đợi, chính sách thiết thực hỗ trợ các nghệ nhân đã được đi vào thực tiễn và mang đến niềm vui với nhiều người. Những địa phương còn lại cần sớm triển khai để đáp ứng mong mỏi của nghệ nhân, cũng như góp phần thể hiện tính ưu việt của chính sách trong sự nghiệp bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống dân tộc.

GIANG ĐÌNH