Không phải tất cả những trải nghiệm tâm linh đáng giá nhất tại thành phố Nha Trang đều nằm ở những ngôi chùa có quy mô lớn hay những di tích lịch sử nằm trên các trục đường trung tâm sầm uất. Đôi khi, những giá trị văn hóa nguyên bản nhất, sống động nhất lại đang được lưu giữ một cách âm thầm dưới những mái đình mộc mạc, những ngôi lăng vạn chài khuất sau những con hẻm nhỏ ven biển mà rất ít du khách vãng lai biết tên gọi. Khu di tích đình - lăng Trường Tây, nằm tại khu vực phường Vĩnh Nguyên, chính là một điểm đến mang lại một lát cắt chân thực và giàu chiều sâu như thế về đời sống đức tin của cư dân miền biển xứ Trầm.
Hằng năm, ban quản lý cùng các bậc cao niên tại đình - lăng Trường Tây luôn tổ chức đại lễ hội Cầu ngư và lễ cúng đình làng theo một quy trình thủ tục nghiêm cẩn được truyền lại qua nhiều đời. Chuỗi sự kiện này bao gồm rất nhiều nghi thức tâm linh quan trọng nối tiếp nhau: từ lễ cúng tiền hiền hậu hiền để nhớ về công ơn những người có công khai hoang lập vạn, lễ rước nghinh Ông ngoài biển khơi, lễ rước vía Bà về lăng, diễn xướng hò bá trạo, cho đến lễ tế Ông Nam Hải chính thức và lễ tống na (tống tiễn những điều xui rủi). Những thông tin tư liệu đó minh chứng một điều chắc chắn: đình - lăng Trường Tây không phải là một công trình kiến trúc chết nằm im lìm để đón khách tham quan dạo chơi. Nơi đây là một không gian sinh hoạt cộng đồng sống động, một thánh đường tinh thần, nơi người dân làng biển thực hành đức tin và gìn giữ ký ức tổ tiên của mình một cách đều đặn qua từng mùa lễ hội.
Nghinh Ông — Nghi thức đón rước vị hộ mệnh từ đại dương
Trong toàn bộ chuỗi lễ hội tại Trường Tây, nghi thức rước nghinh Ông luôn là phần mang lại nhiều cảm xúc và ấn tượng thị giác mạnh mẽ nhất cho người chứng kiến. Đối với cư dân vạn chài, Ông Nam Hải không đơn thuần là một nhân vật trong truyền thuyết tín ngưỡng trừu tượng; Ngài là một sự hiện diện linh thiêng, một vị thần hộ mệnh có thật giữa biển khơi bao la, người đã bao lần che chở cho con tàu của họ vượt qua lằn ranh sinh tử trước những trận bão lớn. Vì vậy, lễ nghinh Ông mang một ý nghĩa thiêng liêng: đó là sự chào đón, lòng tri ân sâu sắc và lời cầu nguyện chân thành cho sự bình an của toàn vạn chài.
Khi đoàn rước lễ bắt đầu di chuyển từ phía biển vào đất liền, không gian xung quanh dường như được bao phủ bởi một bầu không khí trang trọng. Từng bước đi của đội tế tự, từng nhịp gõ của tiếng trống chầu, từng sắc cờ lễ tung bay trong gió biển đều mang một nhịp điệu nghiêm cẩn lạ kỳ. Nếu có cơ hội đứng quan sát, bạn cần luôn nhắc nhở bản thân một điều cốt lõi: người dân làng biển hoàn toàn không "diễn" hay cố tình làm đẹp để thu hút ống kính của khách du lịch. Họ đang thực hiện một nghĩa vụ tinh thần linh thiêng đối với tổ tiên và thần linh với tất cả lòng thành kính ruột thịt của mình. Tư duy nhìn nhận này sẽ giúp bạn biết tự kiềm chế những hành vi của bản thân: không chen lấn, không chạy lung tung để tìm góc chụp, và không nên biến không gian nghi lễ trang nghiêm thành một sàn diễn cho những bức ảnh cá nhân của mình.
Sự kết hợp hài hòa giữa cấu trúc Đình và Lăng trong văn hóa làng biển
Một điểm đặc sắc về mặt văn hóa nhân học tại di tích Trường Tây chính là sự tồn tại song hành của cả cấu trúc Đình và Lăng trong cùng một không gian sinh hoạt tâm linh. Đình làng là nơi thờ phụng các vị thành hoàng làng, các bậc tiền hiền, hậu hiền — những con người lịch sử đã có công khai phá vùng đất, lập nên xóm làng, đại diện cho đạo lý "uống nước nhớ nguồn" của người Việt. Trong khi đó, Lăng Ông lại là nơi thờ cúng cá Ông và các vị thần biển, gắn liền với đặc thù sinh kế và tín ngưỡng đặc trưng của cư dân miền biển. Khi hai yếu tố này được đặt cạnh nhau và cùng hòa quyện trong một mùa lễ hội, người xem có thể nhìn thấy một bức tranh toàn cảnh và trọn vẹn nhất về cách thức tổ chức đời sống tinh thần của một vạn chài: có sự tri ân nguồn gốc tổ tiên đất liền, có sự kính sợ và cầu an trước biển cả khơi xa, và có sự gắn kết keo sơn giữa các thành viên trong cộng đồng.
Điều khiến cho đình - lăng Trường Tây trở nên thú vị và đáng viết hơn nữa chính là vị trí địa lý của nó. Không gian này nằm ngay trong lòng một Nha Trang đô thị hóa hiện đại, xung quanh là những trục đường sầm uất, những tòa nhà cao tầng và nhịp sống du lịch hối hả. Thế nhưng, ngay dưới lớp vỏ bọc đô thị bóng bẩy ấy, mạch nguồn tín ngưỡng làng biển vẫn chưa bao giờ bị đứt gãy hay biến mất. Nó vẫn âm thầm chuyển động song hành cùng đô thị, thích nghi khéo léo với nhịp sống mới nhưng vẫn kiên quyết giữ lại những giá trị cốt lõi, những ngày đại lễ quan trọng nhất của cha ông.
Chỉ dẫn thực tế cho du khách muốn đi sâu tìm hiểu
Nếu mục tiêu của bạn là được tham dự và quan sát trọn vẹn không khí của ngày lễ Cầu ngư tại Trường Tây, việc đầu tiên bạn cần làm là chủ động theo dõi lịch âm lịch và thông tin từ ban quản lý di tích, bởi ngày khai lễ thường không cố định theo ngày dương lịch qua các năm. Khi đi, bạn nên chọn có mặt tại địa điểm từ sáng sớm, lựa chọn những vị trí đứng quan sát ở rìa ngoài dọc theo con đường rước kiệu hoặc bên hiên sân đình, tránh việc đứng ngay chính giữa lối đi di chuyển chính của ban nghi lễ. Về trang phục, những bộ quần áo lịch sự, kín đáo mang màu sắc nhã nhặn luôn là sự lựa chọn tối ưu nhất.
Gợi ý lộ trình kết hợp khám phá văn hóa biển Nam Nha Trang:
-
5:30 - 7:00: Quan sát nhịp bến cá sớm tại Cửa Bé - Vĩnh Trường.
-
7:30 - 9:00: Di chuyển sang viếng đình - lăng Trường Tây (Vĩnh Nguyên).
-
9:30 - 11:30: Tham quan Bảo tàng Hải dương học Nha Trang để tìm hiểu về khoa học và các loài sinh vật biển.
Khi thực hiện việc ghi hình tại không gian đình - lăng, hãy luôn nhớ rằng cái đẹp của những bức ảnh tâm linh nằm ở khoảng cách và sự đúng mực. Hãy sử dụng những góc máy rộng để thu trọn bối cảnh thâm nghiêm của mái đình cổ, nhịp chuyển động đồng đều của đội hình hò bá trạo hay màu sắc rực rỡ của những lá cờ lễ dưới ánh nắng vàng. Tuyệt đối tránh việc đưa máy ảnh sát vào khuôn mặt của những người đang thành kính dâng hương cầu nguyện. Bài viết về đình - lăng Trường Tây trong chuyên mục Tâm linh sẽ là một chỉ dẫn quý giá, giúp người đọc nhận ra một vẻ đẹp khác của Nha Trang: vẻ đẹp của một thành phố biết trân trọng ký ức làng chài, biết giữ lại những lời cầu nguyện bình an cho những con tàu khơi xa giữa nhịp sống hiện đại ồn ào.
