Biệt thự Cầu Đá

Di tích Biệt thự Cầu Đá được xây dựng ở khu vực Cầu Đá, phường Nha Trang. Biệt thự Cầu Đá được tiến sĩ Hải dương học A.Crem chỉ huy xây dựng năm 1923 trên mỏm núi Cảnh Long. Khu biệt thự gồm 5 ngôi biệt thự và 3 nhà làm việc xây dựng theo kiến trúc Châu Âu để làm Viện Hải dương học Đông Dương. Khu biệt thự dùng cho cán bộ của Viện ở và làm việc. Viện Hải dương học trở thành cơ sở nghiên cứu khoa học về sinh vật biển lớn nhất Việt Nam và Đông Nam Á lúc bấy giờ.

Biệt thự được người Pháp đặt theo các loài cây, loài hoa trồng trong khu biệt thự, thứ tự từ phía đông vào: Biệt thự đầu tiên là “Les Agaves” – Xương Rồng; biệt thự thứ hai “Les Frangipaniers” – Bông Sứ; biệt thự thứ ba “Les Flamboyants” – Phượng Vỹ; biệt thự thứ tư “Les Bouguinvillés” – Bông Giấy; biệt thự thứ năm “Les Badamniers” – Cây Bàng. Năm tòa biệt thự được đặt tên theo năm loài cây đặc trưng trồng xung quanh mỗi biệt thự.

Năm 1926, khi vua Bảo Đại lên ngôi Hoàng đế, biệt thự Xương Rồng và biệt  thự Bông Sứ được người Pháp chuyển giao cho vua Bảo Đại, do đó, khu biệt thự được một số người dân địa phương gọi là Lầu Bảo Đại. Đây là nơi nghỉ mát và an dưỡng của vua và hoàng hậu mỗi khi đi tuần thú phương nam. 

Đặc điểm danh thắng núi Cảnh Long 

Di tích Biệt thự Cầu Đá nằm trên ngọn núi núi Cảnh Long (núi Chụt) là sự kết hợp hài hòa giữa một quần thể núi non trời biển do thiên nhiên ban tặng hòa quyện với những công trình kiến trúc do con người xây dựng.

Nha Trang có bốn ngọn núi được mệnh danh là “Tứ thủy triều quy, tứ thú tụ” tạo nên linh khí cho phố biển. Có nghĩa là bốn mặt đều là nước bao bọc và bốn ngọn núi như bốn con linh vật hợp lại giữ gìn linh khí cho mảnh đất Nha Trang. Núi Cảnh Long là “Thanh long hý thủy” (Rồng xanh giỡn nước), Hòn Sinh Trung là “Bạch tượng quyện hồ” (Voi trắng cuốn hồ), Đồi trại thủy là “Ngọc bích hàm hoàn” (Dơi ngọc ngậm vòng” và Đồi Hoa Sơn là “Kim quy đới tháp” (Rùa vàng đội tháp). 

Lịch sử hình thành di tích

Việc ra đời Biệt thự  Cầu Đá bắt nguồn từ nguyên nhân người Pháp chọn núi Cảnh Long để xây dựng cơ sở nghiên cứu các điều kiện tự nhiên và nguồn lợi cá nhằm phục vụ cho nghề cá Đông Dương. Ngày 14 tháng 9 năm 1922, Toàn quyền Đông Dương ban hành quyết định thành lập Sở Hải dương học nghề Cá Đông Dương. Giám đốc là Tiến sỹ Armand Krempt – nhà nghiên cứu Sinh học. Pháp đã cho xây 3 nhà làm việc ở núi Cảnh Long, phần sát về phía biển và 5 tòa biệt thự dùng làm nơi ăn ở, nghỉ dưỡng cho các nhà khoa học. 

Người đầu tiên ở tại biệt thự Xương Rồng là tiến sỹ A.Krempt, người Pháp gốc Đức. Ông cũng là người chỉ huy thực hiện đề án thiết kế 5 tòa biệt thự và 3 ngôi nhà làm việc theo kiến trúc Châu Âu.

Sau khi Bảo Đại lên ngôi Hoàng đế, chính phủ Pháp đã giao hai tòa biệt thự Xương Rồng và Bông Sứ làm nơi nghỉ dưỡng cho Vua và Hoàng hậu Nam Phương mỗi khi tuần thú phương Nam. Từ đây, các biệt thự có tên là Lầu Thừa Lương, theo cách gọi của vua quan nhà Nguyễn. Riêng ba biệt thự Bông Giấy, Cây Bàng và Phượng Vỹ vẫn là nơi ở của các nhà khoa học.

Sau năm 1945, thực dân Pháp trở lại xâm lược Việt Nam và Biệt thự Cầu Đá được sỹ quan cao cấp của Pháp sử dụng làm nơi nghỉ dưỡng.

Sau năm 1954, Biệt thự Cầu Đá được Tổng thống Ngô Đình Diệm và vợ chồng cố vấn Ngô Đình Nhu sử dụng làm nơi nghỉ dưỡng. Để phù hợp với sở thích của bà Trần Lệ Xuân, hai tòa biệt thự được đổi tên, biệt thự Xương Rồng đổi thành Nghinh Phong (đón gió) và biệt thự Bông Sứ đổi thành Vọng Nguyệt (ngắm trăng). Những tên gọi đó ngày nay vẫn được nhắc đến.

Năm 1975, sau khi giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, Biệt thự Cầu Đá được quy hoạch sử dụng thành khu nghỉ mát du lịch cho du khách trong và ngoài nước.

Tương truyền, hai tòa biệt thự Xương Rồng và Bông Sứ, nơi vua Bảo Đại và Hoàng hậu Nam Phương thường lui tới nghỉ dưỡng, câu cá, nằm trên hai mỏm núi xa nhất về phía đông của núi Cảnh Long. Hai tòa biệt thự tọa lạc ở vị trí đẹp nhất trong quần thể di tích Biệt thự Cầu Đá. Hai bên đường đi vào các tòa biệt thự được trang trí bằng những hàng cây xanh cổ thụ và thảm cỏ, hoa viên  tạo nên một bức tranh thiên nhiên đa sắc, trong lành và thơ mộng.

Biệt thự  Cầu Đá là những công trình kiến trúc nghệ thuật mang kiến trúc Châu Âu thời kỳ Phục Hưng kết hợp với nghệ thuật hoa viên – nhà vườn, tạo nên khu biệt thự vừa cổ kính vừa nên thơ hữu tình. Biệt thự Cầu Đá có diện tích 88.744,9m2 được xây ở độ cao khoảng 35m cách mặt nước biển, từ đây có thể phóng tầm mắt ra xa ngắm vịnh Nha Trang với những hòn đảo nhỏ là Hòn Rùa, Hòn Nội, Hòn Ngoại, hay Hòn Tre, Hòn Tằm, Hòn Mun và thành phố biển đẹp nổi tiếng thế giới đã đi vào thơ ca, nhạc họa.

Từ xa nhìn về phía Biệt thự  Cầu Đá với những tòa biệt thự lấp ló dưới các tán cây cổ thụ như: cây phượng, cây bàng, cây hoa sứ, cây me... Trên sườn đồi, những thảm cỏ xanh được trồng tô điểm thêm những vườn hoa nhỏ thành các cụm tiểu cảnh.

Biệt thự Xương Rồng và Bông Sứ

Biệt thự Xương Rồng (lầu Nginh Phong) có hình dáng như hộp chữ nhật, có hai tầng (một lầu, một trệt) và quay về phía đông; diện tích biệt thự 3.277,2m2, trong đó diện tích xây dựng 271,9m2. Xung quanh tòa biệt thự là sân vườn xanh mát. Toàn bộ biệt thự được sơn màu vàng – màu sắc đặc trưng của các công trình kiến trúc mang phong cách nghệ thuật Pháp.

Biệt thự có ba cửa ra vào ở phía Đông, Tây và Nam: mặt tiền phía Đông; phía Tây có hai cửa là cửa ở góc Tây Bắc thường dùng khi đi vào biệt thự, đồng thời là lối đi lên cầu thang lầu 1 và cửa ở góc Tây Nam; cửa phía Nam chỉ dùng cho những người phục vụ. Tất cả các cửa ra vào của biệt thự đều được thiết kế cửa vòm khá cao, là đặc trưng kiến trúc của Pháp lúc bấy giờ. 

Biệt thự Bông Sứ (lầu Vọng Nguyệt) nằm ở ngọn đồi thứ hai tính từ hướng đông vào. Biệt thự có dáng hình hộp chữ nhật, với hai mặt quay về phía Bắc và phía Đông để có thể đứng từ biệt thự ngắm trọn vẹn vịnh Nha Trang và thành phố biển hiền hòa, thơ mộng; diện tích biệt thự 5.151,6m2, trong đó diện tích xây dựng 237,5m2.

Biệt thự Phượng Vỹ, Bông Giấy và Cây Bàng

Ngoài hai tòa biệt thự ở trên, di tích còn có ba tòa biệt thự Bông Giấy, Phượng Vỹ, Cây Bàng xây ở mỏm núi phía tây. Khi Pháp chuyển giao biệt thự Xương Rồng và Bông Sứ cho vua Bảo Đại sử dụng, ba biệt thự còn lại vẫn được các kỹ sư của Viện Hải Dương học Đông Dương sử dụng.

Ba tòa biệt thự xây đối xứng nhau theo hình tam giác, kiến trúc mỗi tòa một vẻ nhưng cùng có điểm chung là mỗi biệt thự đều hai tầng, xây theo kiến trúc của Pháp và có công trình phụ riêng. 

Danh lam thắng cảnh Biệt thự Cầu Đá là di sản được tạo nên từ sự ban tặng của tạo hóa kết hợp với sự sáng tạo qua bàn tay, khối óc của con người. Di sản nghệ thuật kết hợp với vẻ đẹp tự nhiên của núi Cảnh Long - một trong “Tứ thú tụ” của của Nha Trang và vịnh Nha Trang đã tạo nên danh thắng nổi tiếng trong nước và quốc tế.

Không chỉ là danh thắng nổi tiếng, biệt thự Cầu Đá còn là nơi nghỉ dưỡng của vua Bảo Đại và hoàng hậu Nam Phương mỗi khi tuần du qua Nha Trang - Khánh Hòa. Biệt thự Xương Rồng và biệt thự Bông Sứ đã gắn liền với một phần đời sống xa hoa của vị vua cuối cùng triều Nguyễn - vua Bảo Đại. 

Đẹp thay non nước Nha Trang

Người đi hồn vẫn mơ màng đâu đây

Di tích là kiến trúc nghệ thuật độc đáo, kết hợp hài hòa giữa phong cách kiến trúc Châu Âu với bố cục hoa viên mang phong cách truyền thống của người Việt. Biệt thự Cầu Đá là một trong số ít những kiến trúc mang phong cách phương Tây được xây dựng đầu thế kỷ XX còn được bảo tồn ở Nha Trang - Khánh Hòa; là minh chứng trải qua một giai đoạn lịch sử của Việt Nam và góp phần tô điểm cảnh sắc thiên nhiên bên vịnh Nha Trang.